ჰენრი სელიკის 'მაიმუნის ძვალი': ვიზუალურად შთამბეჭდავი, მაგრამ გამაღიზიანებელი

მისი ლაივ-ექშენ / სტოპ-მოუშენ ჰიბრიდი „მაიმუნის ძვალი“ (Monkeybone) მონსტრი ფილმია — თუმცა მაინც კარგად გამოიყურება. თუკი ოდესმე გინახავთ „კოშმარი შობის წინ“ (The Nightmare Before Christmas) ან „კორალინი“ (Coraline), უკვე იცით, რომ რეჟისორი ჰენრი სელიკი (Henry Selick) გენიოსია. სტოპ-მოუშენ ანიმაციური ფილმების ხელოვნებაში მას ბადალი არ ჰყავს. თუმცა, 25 წლის წინ, სელიკმა სცადა, გადაეღო ძირითადად ლაივ-ექშენ ფილმი სტოპ-მოუშენ ელემენტებით (პლუს თოჯინური ანიმაცია და კომპიუტერული ეფექტები) და შექმნა იმდენად ცუდი და გამაღიზიანებელი ფილმი, რომ ურჩევნია, თვალები ღილაკებში გადავცვლიდი, ან უგი ბუგის (Oogie Boogie) საწამებელ მანქანაზე მივეჯაჭვებოდი, ვიდრე ოდესმე ისევ ვუყურებდი. „მაიმუნის ძვალი“ მოგვითხრობს კომიქსების მხატვარ სტიუ მაილის (Stu Miley, ბრენდან ფრეიზერი) შესახებ, რომლის კომიქსის პერსონაჟს, მაიმუნის ძვალს (Monkeybone), მალე ანიმაციური სერიალი უნდა ჰქონდეს. სტიუ ამით დიდად აღფრთოვანებული არ არის, რადგან მასზე უამრავი სარეკლამო შეთავაზება მოდის, რაც არ აინტერესებს. ის ასევე აპირებს თავის შეყვარებულს, ჯულის (Julie, ბრიჯიტ ფონდა), ხელი სთხოვოს, მაგრამ მისი გეგმები იცვლება, როდესაც ავტოავარიის შედეგად კომაში ვარდება. სტიუს კომატოზურ მდგომარეობაში ყოფნისას, მისი სული შედის „დაუნ თაუნში“ (Down Town), ადგილას, რომელიც დასახლებულია ლიმბოში მყოფი ადამიანებით და სხვადასხვა არსებებითა თუ მითიური არსებებით. მათ შორის არის მაიმუნის ძვალი (ჯონ ტურტურო), სტიუს ცნობილი პერსონაჟი, ჟინიანი, ცელქი მაიმუნი, რომელიც სწრაფად იწყებს თავისი შემქმნელის გაღიზიანებას. საბოლოოდ, სტიუ აღმოაჩენს, რომ მას შეუძლია საკუთარ სხეულში დაბრუნება, თუ მიცვალებულთა მიწიდან გასვლის საშვს მოიპოვებს. ამიტომ ის და მაიმუნის ძვალი იქ მიდიან და იღებენ მას. მაგრამ როდესაც საშვის ჩაბარების დრო დგება, მაიმუნის ძვალი სტიუს უსწრებს და თავად აბარებს მას, რითაც რეალურ სამყაროში სტიუს უკვე გაღვიძებულ სხეულში აღმოჩნდება. ამის შემდეგ, ჩვენ მივყვებით მაიმუნის ძვალს, როგორც სტიუს, რეალურ სამყაროში, სადაც ის აკეთებს ყველაფერს, რასაც სტიუ არასდროს გააკეთებდა, მაგალითად, ხელს აწერს ყველა სარეკლამო გარიგებას, რასაც ხედავს და მისდევს ნებისმიერ ქალს, რომელსაც თვალს მოკრავს. მაიმუნის ძვლის შესაჩერებლად, სტიუს სიკვდილი (Death, ვუპი გოლდბერგი) ეხმარება, რომელსაც სტიუ მისი კომიქსის გამო მოსწონს. სიკვდილი სტიუს აცოცხლებული გვამის სხეულში ათავსებს (კრის ქათანი), რათა მაიმუნის ძვალი შეაჩეროს. სანამ ამ ფილმის ნაკლოვანებებზე გადავალ, მინდა ვთქვა, რომ მასში ბევრი რამ არის მოსაწონი. პირველ რიგში, მაიმუნის ძვალი მშვენივრად გამოიყურება, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ის სელიკის საფირმო სტოპ-მოუშენ სტილშია შესრულებული. „დაუნ თაუნის“ ვიზუალიც შესანიშნავია: ეს არის უცნაური, ხელის ფორმის მცურავი კუნძული სიბნელის შუაგულში, რომლის ხელისგულზეც სიცოცხლით სავსე სამყაროა, რაც მართლაც შთამბეჭდავი და მაგარია, ისევე როგორც სელიკის სხვა, უკეთესი ფილმების სამყაროები. ამ ფილმში ასევე არის ორი მართლაც გამორჩეული შესრულება ჯანკარლო ესპოზიტოსგან (Giancarlo Esposito) და კრის ქათანისგან (Chris Kattan). ესპოზიტო, „მძიმე დანაშაულის“ (Breaking Bad) გადაღებამდე, ჰიპნოსს (Hypnos), ძილის ღმერთსა და „დაუნ თაუნის“ მმართველს თამაშობს. ის ნახევრად თხის მსგავსი არსებაა და ლაივ-ექშენ მსახიობის ზედა ნახევრისა და სტოპ-მოუშენ თხის ფეხების ქვედა ნახევრის შერწყმა შთამბეჭდავი და დამაჯერებელია. რაც შეეხება ქათანს, ის ტანმოვარჯიშეს თამაშობს, რომელიც კისრის მოტეხილობით გარდაიცვალა: როდესაც სტიუ მის გვამში სახლდება, ის ცოცხლდება, სანამ ექიმები მის ორგანოებს იღებენ. შემდეგ ის გაურბის ორგანოებზე მონადირე ექიმებს (რომლებსაც ბობ ოდენკირკი ხელმძღვანელობს) და მათ დარჩენილ ორგანოებსაც კი ესვრის, რათა შეაჩეროს. სიმართლე გითხრათ, მთელი ეს იდეა გამომგონებლური და სახალისოა, მაგრამ საუკეთესო ნაწილი ქათანის თავის ქნევის ფიზიკურობაა, როგორც გარდაცვლილი ადამიანის, რომელსაც კისერი ჰქონდა მოტეხილი. მაშ, რა არის ამ ფილმის ნაკლი? პირველ რიგში, ის ყველა კუთხით გამაღიზიანებელია. მაიმუნის ძვალი არის მოლაპარაკე, ჟინიანი პატარა მაიმუნი, რომელიც წარმოუდგენლად ჰიპერაქტიურია და ყოველთვის ლაპარაკობს, მაგრამ მისთვის მიცემული მასალა განსაკუთრებით სასაცილო არ არის. ამ მხრივ, ის ძალიან ჰგავს ბითლჯუსს (Beetlejuice), კიდევ ერთ თავაშვებულ ზებუნებრივ მოლაპარაკეს. მაგრამ რეჟისორი ტიმ ბარტონი (Tim Burton) და მისი სცენარისტები ჭკვიანურად ზღუდავენ ბითლჯუსის ეკრანულ დროს „ბითლჯუსში“, რაც მის სცენებს უფრო უცნაურსა და ძლიერს ხდის. მაიმუნის ძვალი გაცილებით მეტ ხანს ჩნდება ეკრანზე მას შემდეგ, რაც მოქმედება „დაუნ თაუნში“ გადადის, და მისი ანტიკვარები მუდმივად უშედეგოა, რაც მას ბევრს ხდის, მაგრამ სინამდვილეში საყურებლად არ არის სახალისო. ჯონ ტურტურო ასევე იყენებს გამაღიზიანებელ მულტფილმისებურ ხმას, რაც სრულიად არასწორი ქასთინგია. ასევე აგონიურია ფილმში ბრენდან ფრეიზერი. ვიცი, რომ ყველას გვიხარია, რომ ფრეიზერი დაბრუნდა და ისევ იღებს ფილმებს, მაგრამ არ დაგვავიწყდეს, რომ თავის დროზე მას ნამდვილი ჩავარდნები ჰქონდა. როდესაც მაიმუნის ძვალი სტიუს სხეულშია, მთელი ეს არასასაცილო ჟინია განასახიერებს კივილით, სოულ პაჩის მქონე ფრეიზერს, რომლის ყურება ხშირად სამარცხვინოდ უხერხულია. ასევე, ის ცოცხალი მულტფილმის პერსონაჟი უნდა იყოს, თუმცა მისი მსახიობობა მისი შეპყრობამდეც კი გადაჭარბებულია, ბევრი გაზვიადებული მიმიკით კამერისთვის, ამიტომ სტიუსა და მაიმუნის ძვალს-როგორც-სტიუს შორის კონტრასტი არ არის ისეთი გამოკვეთილი, როგორიც უნდა იყოს. ამ ფილმის რეჟისურა ასევე მტკივნეულად ნათელს ხდის, რომ სელიკი უბრალოდ არ იყო კომფორტულად ლაივ-ექშენში მუშაობისას. მიუხედავად იმისა, რომ „დაუნ თაუნის“ უმეტესობას აქვს მისი სტოპ-მოუშენ ნამუშევრების იგივე ზუსტი რეჟისურა, მისი ლაივ-ექშენ სცენები არაფოკუსირებულია და ზედმეტად ეყრდნობა ფართო პერსონაჟებს მათ გასაცოცხლებლად. ეს სცენები ნელა მიმდინარეობს და სასაცილოდ გამოიყურება. არის კონკრეტული სცენა, სადაც ყველა ეს ადამიანი ცდილობს გასასვლელი საშვის ხელში ჩაგდებას, და...